:: Časopis "Nastava i vaspitanje ::

FUNKCIJE GOVORA ODRASLIH U PREDŠKOLSKOJ USTANOVI

Dr Vesna Colić
Viša škola za obrazovanje vaspitača, Novi Sad
UDK-372.36
Stručni članak
Tekst objavljen u časopisu "Nastava i vaspitanje" br. 2, 2006. god.

"Svako nosi moralnu odgovornost za ono što priča i svakog treba pustiti da slobodno priča. Ali
dopušteno , je, mislim, na kraju poželeti da priča ( . ) , bez obzira na njen oblik i njenu temu, ne bude ni zatrovana mržnjom ni zaglušena grmljavinom ubilačkog oružja, nego što je mogućno više pokretana ljubavlju i vođena širinom i vedrinom ljudskog duha."
Ivo Andrić, "O pričanju i priči uopšte"

REZIME
Značaj jezičkog komuniciranja za dečji razvoj je odavno vansporna. Takođe, gotovo niko više ne poriče značaj predškolske ustanove kao specifičnog mesta življenja i odrastanja savremenog deteta. Kao takvo specifično okruženje, predškolska ustanova svojom strukturom i organizacijom uslovljava i odrasle i decu da se ponašaju i komuniciraju na određen način. U ovom radu razmatramo funkcije govora odraslih u predškolskoj ustanovi, koje mogu biti pokazatelj ne samo kakav je odrasli govorni model detetu, već i kakva je priroda odnosa odrasli-dete, u kakav položaj odrasli stavlja dete u instituciji i koje mu vrednosti prenosi. Dakle, pokušaćemo da preko funkcija kojim govor služi odraslima u jaslicama prepoznajemo njihove socijalizacijske namere.

Ključne reči : govor odraslih, funkcije govora, vaspitna grupa, sestra/ vaspitač, deca ranog uzrasta.

FUNCTIONS OF ADULT SPEECH IN PRESCHOOLS

The importance of speech communication for the development of the child has been indisputable for a long time. In the same way, no one denies the importance of preschool institutions as a specific and desirable environment for living and growing up of modern children. Due to its structure and organization and by creating this specific environment, the preschool institution conditions both the adults and the children to behave and communicate in a determined way. The article attempts to shed light on the functions of the speech of adults in the preschool institution, which can be taken as an indication of not only the provision of adult speech model for the child, but can also indicate to the nature of the adult-child relationship, to the position the child is put in by the adults in the preschool institution, and to the values which are being transmitted. In other words, we have tried to detect the adults' socialization intentions from the functions that the adult speech has in nurseries.

Uvod

Najopštije gledano, govor, kao jedno od sredstava posredovanja stvarnosti i kao jedan od vidova čovekove aktivnosti koja se ostvaruje zahvaljujući postojanju izgrađenog sistema znakova (jeziku) i postojanju specifične ljudske sposobnosti da se njime služi, ima dve osnovne funkcije: 1. komunikativnu ili socijalnu funkciju, gde je govor sredstvo koordinacije socijalnog ponašanja i 2. privatnu ili individualnu funkciju, odnosno razvoja viših psihičkih funkcija. U ovom radu prvenstveno se bavimo komunikativnom funkcijom govora, dakle govorom kao sredstvom za uspostavljanje veza, odnosa, opštenja i komunikacije. To je povezano sa stavom koji smo usvojili i zadržavamo ga u ovom radu - da je govor uvek socijalni akt i da je nemoguće izučavati ga van konteksta njegove upotrebe u interpersonalnim situacijama. Parafrazirajući Brunera, možemo reći da, čak i kad se sve dešava "u glavi" pojedinca, ljudska mentalna aktivnost nije "solistička delatnost".

Zavisno od teorijskog pristupa, kao i sistema kodiranja koji iz njih proističu, u literaturi se mogu sresti različite podele i kategorije komunikativnih funkcija govora. Čak i kada smo se ograničili samo na autore pragmatičke orijentacije (Cazden, Holidej /Halliday/, prema: Savić, 1976; Dor /Dore/, Mekšejn /McShane/, Ninio i Snou /Snow/, prema: Ninio i Snou 1996), nailazili smo na teškoće da primenimo takve modele na naše istraživanje, jer je većina autora analizirala pojedinačne funkcije govora, i to najčešće u porodičnom kontekstu (odnos jedan odrastao jedno dete). S obzirom na naš usvojeni stav o važnosti konteksta, odlučili smo da svoju pažnju usmerimo na istraživanja jezičkog komuniciranja s decom u kontekstu institucije (Babić, 1989, Grupa autora iz Kvebeka, 1987, Medouz i Kešdan, 2000, Miljak, 1986). Na osnovu literature i primenom taksonomije za analizu prikupljenog materijala o govoru sestre-vaspitača u jaslicama, najčešće smo dolazili do zaključka da su postojeće sistematizacije i taksonomije preopširne i suviše detaljne za naše potrebe. Najprikladnija za naš predmet, teorijski pristup problemu i cilj istraživanja jeste podela Nade Babić (Babić, 1989), do koje je došla analizirajući verbalnu komunikaciju vaspitača s decom tokom praktičnih, igrovnih i govornih aktivnosti, te smo je, donekle izmenjenu, primenili u svom radu.

Nada Babić je izdvojila tri osnovne funkcije govora vaspitača u različitim komunikativnim situacijama, i to:

1) funkcija regulisanja ponašanja - "To su svi oblici govora ( govornog obraćanja) usmjereni na regulaciju neposrednog ponašanja (aktivnosti) djeteta (djece)." (Babić, 1989, 90-91). Zavisno od stepena slobode u vođenju i regulisanju dečje aktivnosti, autorka razlikuje: a) zatvorene oblike regulisanja ponašanja, u koje je svrstala: naredbe (zapovesti), zabrane, opomene (upozorenja), pretnje, odobravanje i neodobravanje; b) otvorene oblike regulisanja ponašanja, gde spadaju: poziv, najava - obaveštenje, sugestija, podsticanje, uputstvo, pitanje - sugestija, pitanje - traženje informacije, pohvala, objašnjenje.

2) funkcija poučavanja - "Govor odraslog je u funkciji poučavanja kada ga koristi namerno (planirano) kao sredstvo učenja, (.) kao i načina - "strategija" upoznavanja svijeta u kome živi." (Babić, 1989, 93). Prema načinu i svrsi poučavanja, autorka izdvaja pojedinačne oblike, i to: a) davanje gotovih informacija, kada se deci prenose gotova znanja u obliku informacija, pri čemu su tačno određene uloge poučavatelja i poučavanog; b) vođenje do zamišljenog cilja (rešenja) - gde su, takođe, tačno određene uloge vaspitača i dece, jer, dok deca imaju prividnu slobodu, ona u stvari "tapkaju" za vaspitačevim namerama; c) misaono "izazivanje", gde vaspitač misaono provocira dete i time mu omogućava da, u skladu sa svojim mogućnostima i ličnim angažovanjem, stiče znanja (prepoznatljiv po govornim formulacijama kao npr. "Pokušaj.", "Proveri!", "Šta misliš zašto?", "Kako si to saznao?" i sl.);

3) socijalno-emocionalna funkcija - "To je govor kojim odrasli uspostavlja, održava i obogaćuje individualne socio-emocionalne odnose s djetetom." ( Babić, 1989, 97).
Funkcije koje je izdvojila N. Babić dopunili smo još jednom socijalnom funkcijom govora sestre u jaslicama, koju smo nazvali socijalna funkcija održavanja kontakta. Slično Vudsu i saradnicima (Woods et al., prema: Pešić i saradnici, 1998, 150-151), izdvojili smo ovu funkciju, gde se zapravo radi o održavanju kontakta (odnosa) s detetom, koje se najčešće ostvaruje ponavljanjem dečjeg iskaza, doslovno ili parafrazirajući. Na taj način smo u okviru socioemocionalne funkcije izdvojili dva oblika, koji su se razlikovali po stepenu emocionalnog naboja. Slično nalazimo i u taksonomiji Ninio i Snou (Ninio i Snou, 1996, 26-30), koje su izdvojile osam funkcija govora u "face to face" interakciji majka-dete, pri čemu im je ključni elemenat taksonomije bio stepen zajedništva ili intersubjektivnog postignuća. One su ovu kategoriju nazvale "potvrda prijema". Dakle, razlikovali smo socioemocionalnu funkciju (skraćeno SEF, po Babić), gde je emocionalna obojenost odnosa odrasli-dete bila izraženija i socijalno održavanje kontakta (skraćeno SOK, slično Vudsu), gde su emocije bile manje naglašene, a govor je više prisutan kao izraz pažnje/zanimanja odraslog za dete ("imam te na kanalu"). To ne znači da oblik SOK nije mogao da se razvije (preraste) u oblik SEF!

Rezultati istraživanja

Na uzorku od 3.219 izdvojenih epizoda (najmanje jedinice analize snimljenog materijala) ostvarene su 2.944 epizode u kojima je govor sestre bio upućen deci, te se tako može govoriti o njegovoj funkciji/svrsi u odnosu na decu, dok u 275 epizoda ili uopšte nije bilo govora, ili on nije bio upućen deci, te ga nismo uzimali u analizu. Količinu epizoda u kojima su dominirale pojedine funkcije govora sestre prikazujemo u Tabeli br. 1.

Tabela 1: Broj ostvarenih epizoda govora sestre prema funkcijama govora (osnovne i njihove podgrupe)

Iz tabele saznajemo da su, na nivou celog uzorka, najfrekventniji oblici govora sestre s funkcijom regulisanja ponašanja/aktivnosti dece (72%), i to skoro četiri puta češće zatvorenim nego otvorenim oblicima. Zatim slede oblici govora s funkcijom poučavanja (16%), i to najčešće u vidu davanja gotovih informacija, a najmanje u obliku misaonog izazivanja. Govor sestre je najređe imao socioemocionalnu funkciju, a u okviru nje za nijansu je češće bilo održavanje kontakta nego socioemocionalne funkcije sa izraženijim emocijama.

Kada naše rezultate uporedimo sa rezultatima koje je u svom istraživanju dobila autorka primenjene klasifikacije funkcija govora (Babić, 1989, 119 i dalje), vidimo da su njeni rezultati slični našim po tome što su i u njima najbrojniji oni oblici govora odraslih u instituciji koji su u funkciji regulisanja ponašanja, na drugom mestu su oblici govora čija je funkcija poučavanje, a poslednji po brojnosti su oblici govora koji imaju socioemocionalnu funkciju. Pored brojnih razlika ova dva istraživanja (pre svega u ciljevima i zadacima istraživanja, pa u uzrastu dece, zatim u mestu i vremenu sprovođenja istraživanja itd.) , uočavamo da je sličnost dobijenih rezultata velika. Kada razmišljamo o mogućim razlozima sličnosti, skloni smo da verujemo da je upravo institucionalni kontekst, ili "logika" institucije, jedan od najvažnijih razloga da se odrasli u instituciji na sličan način i sličnim oblicima govora obraćaju deci koja, čak, mogu biti različitog uzrasta.

S druge strane, rezultati ova dva istraživanja se i razlikuju, u prvom redu po ukupnoj količini zabeleženog govora sa pojedinim funkcijama. Naime, u našem istraživanju ima procentualno više govora sa funkcijom poučavanja (16%) i socioemocionalnom funkcijom (11%) nego kod N. Babić, gde je govora sa funkcijom poučavanja bilo 6,5%, a sa socioemocionalnom funkcijom 2,34%. To znači da je u našem uzorku bila ravnomernija zastupljenost tri osnovne funkcije govora, odnosno za nijansu je manje dominantna funkcija regulisanja ponašanja (72%) nego u pomenutom istraživanju (91,15%). Kada razmišljamo o mogućim uzrocima ove razlike, ponovo nam je na umu kontekst, ali ovog puta kontekst situacije, odnosno vrsta aktivnosti kao mogući razlog uočenih razlika.

Dok je N. Babić svoje istraživanje vršila u tri osnovna vida aktivnosti, i to: praktične, igrovne i govorne aktivnosti u vrtiću, mi smo svoje istraživanje sproveli u svakodnevnim rutinskim aktivnostima nege u jaslicama. Smatramo da je upravo prirodna spontanost situacija nege zaslužna za veću zastupljenost funkcije poučavanja i socioemocionalne funkcije govora odraslih. Razlike se mogu uočiti i u zastupljenosti pojedinih podgrupa u okviru tri osnovne funkcije govora, ali mi se više nećemo zadržavati na ovoj diskusiji. Nas više zanima da li u okviru našeg uzorka postoje razlike u ostvarenom govoru sestara prema funkcijama na nivou pojedinih jaslica, odnosno vaspitnih grupa, i kakve su one.

Na osnovu rezultata našeg praćenja može se reći da su u svim posmatranim jaslicama prisutne sve osnovne funkcije govora, dok sve njihove podgrupe nisu zastupljene. Podgrupa funkcije poučavanja, misaono izazivanje, jeste ona koja najčešće izostaje. U troje od deset posmatranih jaslica ona uopšte nije zastupljena, ali kada smo izvršili pregled podataka po vaspitnim grupama, videli smo da je situacija još nepovoljnija. Naime, od 30 posmatranih vaspitnih grupa, odnosno sestara, kod 19 je ova funkcija govora potpuno izostala. Podgrupa vođenje do zamišljenog cilja takođe izostaje u šest vaspitnih grupa, SEF u dve vaspitne grupei SOK u jednoj vaspitnoj grupi. Za sve ove grupe, odnosno sestre, može se reći da pružaju deci suženi i osiromašeni model govorne komunikacije.

Naročito loše možemo oceniti stanje u šest vaspitnih grupa u kojima izostaju po dve podgrupe funkcije poučavanja, što znači da se svi pokušaji ovih sestara da decu svoje vaspitne grupe nečemu nauče svode na davanje gotovih informacija. U još jednoj vaspitnoj grupi izostaju dve podgrupe funkcija govora, i to misaono izazivanje i SEF, što znači da se i funkcija poučavanja i socioemocionalna funkcija ostvaruju suženim modelima govornog komuniciranja.

U pogledu količine zastupljenosti pojedinih funkcija na nivou jaslica, u većini je stanje slično kao na nivou celog uzorka ( najfrekventnije je regulisanje ponašanja, pa funkcija poučavanja i socioemocinalna funkcija), osim u dvoje jaslica, gde su za nijansu frekventnije socioemocionalne funkcije nego funkcije poučavanja. Najravnomerniju zastupljenost tri osnovne funkcije zabeležili smo u jaslicama u kojim je zastupljenost regulisanja ponašanja 47%, poučavanja 37%, a socioemocionalne funkcije 12%, a najneravnomernije u jaslicama u kojim je bilo: regulisanje ponašanja 83%, poučavanje 12% i socioemocionalna funkcija 5%. To smatramo značajnim, jer od toga koliko odrasli deci nude i šta im nude zavisi koliko im pružaju (ili ne pružaju!) mogućnosti da nešto sama razviju.
Što se tiče epizoda u kojima funkcije govora u odnosu na decu nisu ostvarene, na nivou pojedinih jaslica najviše je bilo 22%, najmanje 0%, a prosek za ceo uzorak je 9% od svih zabeleženih epizoda. Na nivou pojedinih grupa, odnosno sestara, razlike su izraženije i kreću se u rasponu od preko 50% zabeleženih epizoda do 0%.

Tabela 2: Prosečna zastupljenost pojedinih funkcija govora (osnovnih i podgrupa) prema uzrastu dece

Iz tabele se može videti da su u mešovitim grupama gotovo sve prosečne vrednosti najveće, osim prosečnog broja epizoda u kojima nisu ostvarene funkcije govora i socioemocionalne funkcije, tačnije, podgrupe ove funkcije za koju je karakteristična manja emocionalna obojenost, a koja je gotovo tri puta manje zastupljena u mešovitim nego u mlađim i starijim grupama. Može se, takođe, videti da su u mlađim grupama u našem uzorku sestre, češće nego u starijim, regulisale ponašanje zatvorenim oblicima govora, poučavale ih češće davanjem informacija i misaonim izazivanjem, a socioemocionalnu funkciju češće ostvarivale oblikom koji je manje emocionalno obojen, dok su u starijim grupama, češće nego u mlađim, koristile otvorene oblike regulisanja ponašanja, poučavanje vođenjem do cilja, kao i socioemocionalnu funkciju veće emocionalne obojenosti. Ukupan prosečan broj ostvarenih funkcija veći je u mlađim grupama, ali je veći i prosečan broj epizoda bez funkcije govora. I broj svih ostvarenih epizoda (usitnjenost) imao je istu tendnciju da se smanjuje sa porastom uzrasta, ali su i ovde mešovite grupe imale najveći zabeleženi rezultat.

Ispitivali smo i da li postoji povezanost između broja dece i zastupljenosti pojedinih funkcija govora, o čemu prosečne rezultate prikazujemo u Tabeli br.3.

Tabela 3: Zastupljenost pojedinih funkcija govora prema broju dece u grupi

Iz tabele je jasno vidljivo da se s porastom broja dece povećava količina govora odraslih, čija je funkcija regulisanje ponašanja, a opada zastupljenost govora čija je funkcija poučavanje. Što se tiče socioemocionalne funkcije, njen pad se pokazao u grupama gde je broj dece bio 15 i više, dok se kod broja od 9 do 11 i od 12 do14 dece na našem uzorku nije pokazala značajnija razlika.

ože se uočiti da se u podgrupama funkcije regulisanja ponašanja (zatvoreni i otvoreni oblici) nije pojavila razlika zavisno od broja dece (u svim slučajevima su dominantni zatvoreni oblici), ali se u funkciji poučavanja ona uočava. Najizrazitija je razlika u zastupljenosti vođenja do zamišljenog cilja, kojeg je u uslovima manjeg broja dece bilo dva puta više nego u grupama sa većim brojem dece. Mada to na prvi pogled deluje podsticajnije za decu, moramo istaći da i ovaj oblik poučavanja, kao i davanje gotovih informacija, karakteriše dirigovano vođenje od strane odraslog, te je samo iluzorna sloboda za dete.

Interesantne su i razlike za socioemocionalnu funkciju, gde uočavamo da sa porastom broja dece opada procenat zastupljenosti podgrupe održavanje kontakta, ali blago raste procenat socioemocionalne funkcije sa više izraženim emocijama. O tome bismo mogli zaključiti da, iako u celini gledano sa porastom broja dece opada procenat govora koji ima socioemocionalnu funkciju, a kada se koristi u istoj funkciji u većim grupama dece, izgleda da je češće snažnije emocionalno obojen.

Što se tiče ukupnog broja epizoda sa govornom funkcijom i bez nje, ono što se pokazalo nedvosmisleno je da, u uslovima kada broj dece ne prelazi 11 , najmanji je broj epizoda sa ostvarenim funkcijama govora, što znači da je i usitnjenost epizoda najmanja, a, takođe, najmanje je i epizoda u kojima nisu ostvarene funkcije govora u odnosu na decu.

Želeli smo dalje da proverimo postoji li povezanost između količine govora sestre (podaci dobijeni kvantitativnom analizom) i zastupljenosti pojedinih funkcija govora. Jaslice sa najviše redova teksta odraslog su jaslice sa najvećim procentom epizoda u kojima nisu ostvarene funkcije govora u odnosu na decu (22%), dok se po zastupljenosti osnovnih funkcija ne razlikuju bitno od prosečnih vrednosti za ceo uzorak. Može se reći da, iako ukupnog govora odraslog izraženog u redovima teksta u ovim jaslicama ima najviše, to ne znači da je sav taj tekst bio upućen deci, niti da je imao svoju funkciju/svrhu u odnosu na decu.

Jaslice sa prosečno najmanje teksta odraslog imaju blago iznad proseka zastupljen procenat epizoda u kojima nisu ostvarene govorne funkcije (10%, a prosek je 9%), dok su tri osnovne funkcije govora zastupljene, takođe, približno proseku. U ovim jaslicama potpuno je izostala podgrupa misaono izazivanje, a od socioemocionalnih funkcija zastupljeniji je oblik sa manje naglašenim emocijama, te se može reći da ovde govora ne samo da ima najmanje nego on nije uvek ni u funkciji u odnosu na decu, dat je u vidu suženog modela govornih funkcija, a i slabije je emocionalno obojen.

Pošto smo od kvantitativnih pokazatelja izdvojili odnos redova odraslih i redova dece kao pokazatelj smenjivanja sagovornika, želeli smo i te podatke da uporedimo sa zastupljenošću pojedinih funkcija govora. U jaslicama sa najboljim prosečnim odnosom redova teksta odraslog i teksta deteta (3:1) zabeležili smo ispod proseka zastupljenu količinu epizoda bez govorne funkcije (5 , 5% , prosek je 9%), kao i ispod proseka zastupljenu funkciju regulisanja ponašanja (65% , prosek je 72%), a iznad proseka zastupljenu funkciju poučavanja (20,4% , prosek je 16 % ) i socioemocionalnu funkciju (14%, prosek je 11 % ) .

S druge strane, jaslice sa najlošijim odnosom redova teksta odraslog i deteta (7:1) imaju iznad proseka zastupljen procenat epizoda bez funkcija govora (17,66%) i funkcije regulisanja ponašanja (79%), dok je funkcija poučavanja zastupljena ispod proseka (11, 3%), a socioemocionalna funkcija je na nivou proseka za ceo uzorak (11%). To kao da ukazuje da je, kada je smenjivanje sagovornika ravnomernije, manje epizoda bez govorne funkcije, kao i epizoda čija je funkcija regulisanje ponašanja, dok je više funkcije poučavanja i socioemocionalne funkcije, kao i obrnuto, veća verbalna dominacija odraslog znači više epizoda bez funkcije govora i sa funkcijom regulisanja ponašanja, a manje funkcije poučavanja i socioemocionalne funkcije.

Zaključci

Na osnovu svih iznetih podataka, možemo zaključiti da sestre u jaslicama koriste govor u komunikaciji s decom prvenstveno u svrhu regulisanja i kontrole dečjeg ponašanja i aktivnosti, i to skoro četiri puta češće zatvorenim nego otvorenim oblicima. Kada koriste govor u svrhu poučavanja, što čine relativno retko, to je najčešće davanje gotovih informacija deci. Govor sestre najređe je imao socioemocionalnu funkciju, a tada je to češće bilo za održavanje kontakta, koje podrazumeva manje emocionalno ulaganje. Na osnovu podataka o zastupljenosti pojedinih funkcija govora, može se zaključiti da su sestre u jaslicama češće kontrolisale i korigovale dečje ponašanje i aktivnosti nego što su ih hrabrile, podsticale i pomagale im u vlastitim naporima, otkrivanju i saznavanju sveta oko sebe i samih sebe. Ovde uočavamo izvesne razlike u pojedinim jaslicama i kod pojedinih sestara, ali one, najčešće, bitno ne menjaju položaj deteta u komunikaciji, niti šire, u instituciji.

Uočene funkcije govora sestara u jaslicama navode nas na zaključak da deca u ovoj instituciji nisu u dovoljnoj meri uvažavana. Posmatrane sestre su funkcijama kojim je služio njihov govor češće ispoljavale egocentričnost odraslih osoba, (tačnije, svoju potrebu da vladaju grupom dece i održe red i "disciplinu") nego uvažavanje dece i polaženje od njihovih potreba (kao što su potreba za emocionalnim vezivanjem, potreba za kretanjem i dr.). Takvim svojim stavom one su više delovale na dečju samostalnu stvaralačku aktivnost inhibirajuće nego podsticajno.

Takođe, podaci ukazuju na povezanst uzrasta i broja dece u vaspitnoj grupi sa funkcijama kojim je služio govor sestre u jaslicama. Tendencije su da se u starijim grupama ponašanje dece češće reguliše otvorenim oblicima govora, a poučavaju ih češće vođenjem do cilja nego davanjem informacija, dok se socioemocionalna funkcija češće ostvaruje podgrupom sa većom emocionalnom obojenošću. Tako možemo reći da sestre ne samo da mlađoj deci u jaslicama govore manje, nego je njihova komunikacija sa njima restriktivnija (više regulisanja ponašanja zatvorenim oblicima, poučavanja davanjem informacija, a socioemocionalna funkcija je manje emocionalno obojena). Specifičnost uzrasno mešovitih grupa u pogledu funkcija govora sestre jeste najmanja zastupljenost socioemocionalne funkcije sa manje izraženim emocijama. Ove grupe kao da, pored većeg verbalnog ulaganja, iziskuju i veće emocionalno ulaganje odraslog, ali istovremeno predstavljaju podsticajniju sredinu za razvoj dece.

Iz podataka je jasno vidljivo da se s porastom broja dece u vaspitnoj grupi povećava i količina govora sestre čija je funkcija regulisanje ponašanja, a opada količina govora s funkcijom poučavanja. Opadanje zastupljenosti socioemocionalne funkcije u našem uzorku vidljivo je kada taj broj prelazi 14 dece, iz čega nismo skloni da zaključujemo da je to neka gornja granica optimalnog broja dece u grupi. Pre bismo rekli da je ovaj podatak rezultat specifičnosti uzorka, u kome su upravo mešovite grupe najčešće bile one sa najvećim brojem dece.

Možemo dodati da je na funkcije kojim je služio govor sestre, pored uzrasta i broja dece, uticaja imao i kontekst same aktivnosti, njen cilj, odnosno funkcija epizode u kojoj se govor ostvarivao, a verujemo, i druge osobine konteksta samih jaslica, kao i individualne osobenosti sestara. U tom uverenju nas podržavaju podaci o razlikama na nivou pojedinih jaslica i individualnih sestara.

Svi izneti nalazi govore u prilog tezi da dečje jaslice, kao i svaka druga institucija, teže da razviju sopstvenu kulturu, sopstvene kulturne obrasce. Pri tom, sestre jednih jaslica grade i dele tu kulturu, a deca su izložena toj kulturi preko sestre. Činjenica da nosioci i prenosioci datih kulturnih obrazaca njih nisu uvek svesni ne umanjuje snagu njihovog delovanja, već samo još više naglašava potrebu istraživanja i otkrivanja smisaonih značenja govorne situacije koja se gradi u jednoj vaspitno-obrazovnoj instituciji.

Ovaj rad predstavlja prikaz dela rezultata do kojih je autor došao u okviru obimnijeg istraživanja izvršenog u okviru rada na doktorskoj tezi o temi: "Go v o r odraslih kao sredstvo socijalizacije dece ranog uzrasta u institucionalnom kontekstu", odbranjenoj na Filozofskom fakultetu u Beogradu decembra 2005.

Literatura:

• Babić, N. (1989): Govor odgajatelja i dječje aktivnosti, Zagreb: Školske novine.
• Colić, V. (2005): Govor odraslih kao sredstvo socijalizacije dece ranog uzrasta u institucionalnom kontekstu, Beograd: doktorska teza, odbranjena na Filozofskom fakultetu u Beogradu, decembra 2005.
• Grupa autora (1987): Govor u predškolskoj ustanovi, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
• Medouz, S., Kešdan, A. (2000): Kako pomoći deci da uče, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
• Miljak, A. (1986): Interakcija i komunikacija djece u drugoj i trećoj godini života u odgojnoj grupi, Zagreb: Institut za pedagoška istraživanja, Filozofski fakultet.
• Ninio, A., Snow, C. E. (1996): Pragmatic Development, Westview Press, A Division of Harper Collins Publichers.
• Ogbu, J. G. (1998): Pedagoška antropologija, Zagreb: Školske novine.
• Pešić, M. i saradnici (1998): Pedagogija u akciji - metodološki priručnik, Beograd: Institut za pedagogiju i andragogiju.
• Savić, S. (1976): Razvojna psiholingvistika, Novi Sad: Institut za lingvistiku.
• Vigotski, L. (1977): Mišljenje i govor, Beograd: Nolit.

Ostali tekstovi iz časopisa "Nastava i vaspitanje"

Opširnije o časopisu