:: Časopis ''Nastava i vaspitanje'' - br. 3 - 2008. ::

Nastava i vaspitanje
Časopis za pedagošku teoriju i praksu
Broj 4 - 2008. godina
No 4 ENGLISH

Sve informacije o časopisu Nastava i vaspitanje možete dobiti na broj telefona 011/2687-749.
Narudžbenicu za časopis možete skinuti sa našeg sajta ...narudžbenica...

NASTAVA I UČENjE

Dr Stanko Cvjetićanin, Dr Mirjana Segedinac, Ljubinka Letić:
Nastavni sadržaji o hemijskoj proizvodnji u osnovnoškolskoj nastavi
Mr Ljiljana Pižurica:
Aktivnost učenika i nastavnika u modelu višefrontalne nastave
Mr Janko B. Milovanović:
Matematički zadaci s obeležjem standarda kao modeli individualizovane i diferencirane nastave matematike

PREDŠKOLSKO VASPITANJE I RAZVOJ DECE

Mr Angela Mesaroš Živkov, Mr Zagorka Markov:
Uticaj programiranog vežbanja na razvoj motoričkih sposobnosti kod dece predškolskog uzrasta
Mr Sandra Rudić, Dr Špela Golubović:
Povezanost pojedinih aspekata kognitivnog funkcionisanja dece i odlaganja polaska u školu

VASPITNI PROBLEMI

Bojana Crnjaković, Dr Snežana Stojiljković, Dr Jelisaveta Todorović:
Vaspitni stil roditelja i lokus kontrole adolescenata
Dr Slađana Zuković, Dr Jovana Milutinović:
Škola u duhu novog vremena: obrazovanje za različitost
Dr Zorica Tomić:
Uticaj medija i vaspitanje za dijalog

ISTORIJA OBRAZOVANJA

Dr Snežana Bojović, Dr Dragica Trivić, Mr Biljana Tomašević:
Razvoj gimnazijskih programa hemije u Srbiji u 19. i 20. veku
Dr Emina Kopas-Vukašinović:
Programi predškolskog vaspitanja I obrazovanja u Srbiji, u periodu od 1969. do 1995. godine

PRIKAZI

Mr Marinko Lolić:
Pedagoška i naučna delatnost Ljubice Radulaški
Dr Jasmina Šefer:
Povratak entuzijazma: tematski obeležen Dan osnovne škole “14 oktobar” u Bariču
Mr Dušica Malinić:
Muzički talenat i uspešnost

Doc. dr Stanko Cvjetićanin
Pedagoški fakultet, Sombor
Prof. dr Mirjana Segedinac
Prirodno-matematički fakultet, Novi Sad
Ljubinka Letić
Osnovna škola “Kosta Trifković“, Novi Sad
Izvorni naučni rad
UDK-371. 3

NASTAVNI SADRŽAJI O HEMIJSKOJ PROIZVODNJI U OSNOVNOJ ŠKOLI

Učenici bi trebalo da osnovne principe hemijske proizvodnje upoznaju kroz odgovarajuće nastavne sadržaje hemije u osnovnoj školi. Cilj rada je analiza nastavnih sadržaja o hemijskoj proizvodnji, u nastavnim programima hemije za sedmi i osmi razred ,u periodu od 1974. godine do danas u Srbiji, kao i analiza znanja učenika o osnovnim principima hemijske proizvodnje i njene primene. U radu je korišćena analitička, deskriptivna i istorijska metoda. Pregledani su nastavni programi hemije u navedenom periodu. Za analizu znanja učenika korišćen je test konstruisan na osnovu postavljenih ciljeva i zadataka. U istraživanju je učestvovalo 216 učenika prvih razreda srednje škole. Testiranje je sprovedeno na početku školske godine, radi analize stečenog znanja učenika iz hemijske proizvodnje i njene primene tokom osmogodišnjeg obrazovanja. Zbog nedovoljnog broja nastavnih sadržaja o hemijskoj proizvodnji u nastavnim programima hemije u osnovnoj školi, znanje učenika o hemijskoj proizvodnji je nezadovoljavajuće.

Ključne reči: nastava, nastavni sadržaji, osnovna škola, primenjena hemija, hemijska proizvodnja.

PRIMARY-SCHOOL CURRICULAR CONTENTS ON CHEMICAL PRODUCTION

Students should be acquainted with basic principles of chemical production through teaching contents in the subject Chemistry in primary school. The aim of this work is the analysis of the teaching contents on chemical produc­tion in Chemistry curricula for the seventh and eighth grades of primary school in Serbia in the period from 1974 to date, and the analysis of students’ knowledge of basic principles of chemical production and its applications. Analytical, descriptive and historical meth­ods were used in the research. Chemistry curricula of the stated period were reviewed, and for the analysis of the students’ knowledge a specially construed test was used. The sample comprised 216 first-grade high-school students. The testing was conducted at the very beginning of the academic year in order to determine the level of knowledge after the students’ completing eight years of elementary education. The results show that the knowl­edge of chemical production and application is insufficient due to insufficient number of the teaching contents in the Chemistry curricula for primary schools.

Keywords: teaching, teaching contents, primary school, applied chemistry, chemical production.

 sadržaj

Mr Ljiljana Pižurica
Karlovačka gimnazija, Sremski Karlovci
UDK-371. 3
Izvorni naučni rad

AKTIVNOST UČENIKA I NASTAVNIKA U MODELU VIŠEFRONTALNE NASTAVE

Aktivnost učenika i nastavnika u modelu višefrontalne nastave predmet je izučavanja i istraživanja koje je rađeno 2007. god. u sklopu magistarske teze. Istraživanje je urađeno na osnovu desetogodišnje evaluacije primene ovog modela u Karlovačkoj gimnaziji u Sremskim Karlovcima. Istraživanjem su obuhvaćeni učenici trećeg i četvrtog razreda. Većina se veoma pozitivno izrazila o primeni modela i uticaju na njihova postignuća. Takođe, snimljeno je 100 časova koji se realizuju po ovom modelu, koji se znatno razlikuju od časova u tradicionalnom sistemu nastave, samim tim što je izlaganje nastavnika redukovano (nema klasične obrade časova). Intervju sa nastavnicima koji rade po ovom modelu ukazuje na značajne mogućnosti modela. Rezultati dobijeni anketom (odgovori učenika) fokusirani su samo na pitanja o specifičnosti modela (nema prozivanja, mogućnost predlaganja ocene, slušanje odgovora drugih, važnost planiranja vremena). U zaključcima je rečeno da model višefrontalne nastave predstavlja inovaciju koja zaslužuje dalja istraživanja, kako bi se još delotvornije primenjivao.

Ključne reči: model višefrontalne nastave, aktivnost učenika, aktivnost nastavnika, samovrednovanje, percepcija.

PRIMARY-SCHOOL CURRICULAR CONTENTS ON CHEMICAL PRODUCTION

Students should be acquainted with basic principles of chemical production through teaching contents in the subject Chemistry in primary school. The aim of this work is the analysis of the teaching contents on chemical produc­tion in Chemistry curricula for the seventh and eighth grades of primary school in Serbia in the period from 1974 to date, and the analysis of students’ knowledge of basic principles of chemical production and its applications. Analytical, descriptive and historical meth­ods were used in the research. Chemistry curricula of the stated period were reviewed, and for the analysis of the students’ knowledge a specially construed test was used. The sample comprised 216 first-grade high-school students. The testing was conducted at the very beginning of the academic year in order to determine the level of knowledge after the students’ completing eight years of elementary education. The results show that the knowl­edge of chemical production and application is insufficient due to insufficient number of the teaching contents in the Chemistry curricula for primary schools.

Keywords: teaching, teaching contents, primary school, applied chemistry, chemical production.

sadržaj

Mr Janko B. Milovanović
Predškolska ustanova “Naše dete”, Šabac
Izvorni naučni rad
UDK-371. 3 (519.2)

MATEMATIČKI ZADACI S OBELEŽJEM STANDARDA KAOMODELI INDIVIDUALIZOVANE I DIFERENCIRANENASTAVE MATEMATIKE

Ovaj rad zasnovan je na rezultatima ispitivanja probnih testova i uticaja obuhvaćenih zadataka različitih tipova , sa različitim stepenom težine i složenosti zahteva. S obzirom na to da sposobnost uspešnog rešavanja zadataka predstavlja vrhunac matematičkog obrazovanja i kulture učenika, a kako se u osnovnoj školi ovim oblikom učeničke aktivnosti matematika najčešće uči, to je značaj definisanja matematičkih zadataka s obeležjem standarda odlučujući faktor u podizanju nivoa znanja i oslobađanju potencijalnih sposobnosti svakog učenika. Standardi su norme kojima se uvažavaju psihofizičke sposobnosti svakog člana odeljenskog kolektiva. Istraživanje kojim se rad bavi usmereno je na ispitivanje efekata koje u nastavi matematike imaju matematički zadaci s obeležjem standarda.

Ključne reči: matematika, nastava, postignuća,  standardi, zadaci, učenici, znanje, individualizacija i diferencijacija.

STANDARDIZED MATHEMATIC TASKS AS MODELS OF INDIVIDUALIZED AND DIFFERENTIATED TEACHING OF MATHEMATICS

The paper is based on the results of examination of trial tests and the effects  of the tasks of various types comprised in them, the tasks being of different levels of difficulty and complexity. Since the ability to successfully solve dif­ferent tasks is considered paramount for mathematical education and culture, and since this represents a dominant form of learning activities in elementary school, standardiza­tion of mathematic tasks becomes a crucial factor for increasing the levels of mathematical knowledge and stimulating the development of potential abilities of each student. Stan­dards represent norms that take into consideration psycho-physical capabilities of each individual in a class. Our research is aimed at the effects that standardized task may have on the teaching of mathematics.

Keywords: mathematics, teaching, achievements, standards, tasks, students, knowledge, individualization and differentiation.

sadržaj

Mr Angela Mesaroš Živkov
Mr Zagorka Markov
Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača, Kikinda
Izvorni naučni rad
UDK-372.36

UTICAJ PROGRAMIRANOG VEŽBANJA NA RAZVOJ MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI KOD DECE PREDŠKOLSKOG UZRASTA

U radu autori govore o uticaju programiranog fizičkog vežbanja na razvoj motorike kod dece predškolskog uzrasta. Posebno je razmatran uticaj profesora fizičkog vaspitanja kao stručnog lica u organizovanju programiranog fizičkog vežbanja i učestalost izvođenja usmerenih aktivnosti iz metodike fizičkog vaspitanja. Autori govore o razvoju motoričkih sposobnosti dece predškolskog uzrasta kao pokazatelju uspešnosti zavisno od toga da li usmerene aktivnosti iz oblasti fizičkog vaspitanja realizuju vaspitači ili profesor fizičke kulture. Programirano fizičko vežbanje je sprovedeno u vrtiću “Miki” u Kikindi, nakon sprovedenog inicijalnog merenja motoričkih sposobnosti (brzina, gipkost, ravnoteža, preciznost, koordinacija, snaga). Program fizičkog vežbanja sprovodio se šest meseci, svaki dan 30 minuta sa eksperimentalnom grupom, dok je u kontrolnoj grupi aktivnost iz fizičkog vaspitanja realizovao vaspitač. Nakon finalnog merenja izvršena je statistička analiza podataka. Na osnovu dobijenih rezultata, zaključeno je da je kod eksperimentalne grupe došlo do statistički značajnih razlika kod svih motoričkih sposobnosti u odnosu na kontrolnu grupu. To potvrđuje da profesore fizičkog vaspitanja treba uključiti u rad s decom predškolskog uzrasta, kao stručne konsultante vaspitača.

Ključne reči: programirano fizičko vežbanje, motoričke sposobnosti, predškolski uzrast.

EFFECTS OF PROGRAMMED PHYSICAL EXERCISES ON THE DEVELOPMENT OF MOTOR CAPABIILITIES OF PRESCHOOL CHILDREN

The authors discuss the effects of programmed physical exercises on the development of motor capabilities of preschool children. Special attention has been paid to the role of the teacher of Physical Education, as a professional, in organizing workout programmes and to the frequency of the performance of guided activities in relation to the practice suggested in physical education methodology. The authors consider the development of motor capabilities as the indicator of achievement depending upon the fact whether guided physical activities are realized under the guidance of preschool tutors or professors of physical culture. An experimental workout programme was conducted in the kindergarten “Miki” in Kikinda after initial measurement of motor capabilities of the children (speed, flexibility, balance, precision, coordination, strength). The programme lasted for six months, each day for 30 minutes with the experimental group, while a regular tutor organized physical exercises for the control group. After final measurements a statistic analysis was done. The obtained results showed significant statistic differences in motor capabilities in favour of the control group. This confirms our thesis that fully trained professors of physical culture should be engaged as preschool tutors consultants for physical training of preschool children.

Keywords: programmed physical exercises, motor capabilities, preschool age.

 sadržaj

Mr Sandra Rudić
Dom zdravlja “Novi Sad”, Novi Sad
Dr Špela Golubović
Pedagoški fakultet, Sombor
Izvorni naučni rad
UDK-159.92(159.922.72)

POVEZANOST POJEDINIH ASPEKATA KOGNITIVNOG FUNKCIONISANJA DECE I ODLAGANJA POLASKA U ŠKOLU

Cilj rada je utvrditi kakve su razlike u sazrevanju funkcija pažnje, govora i grafomotorike kod dece s odloženim polaskom u odnosu na grupu redovnih polaznika u školu. Uzorak su činile dve grupe: 166 dece s odloženim polaskom u školu (E), i 72 deteta s redovnim polaskom u školu (K). U proceni dece korišćeni su instrumenti za procenu nivoa intelektualnog funkcionisanja, grafomotornih sposobnosti deteta, za procenu kvaliteta pažnje i procenu govora. Dobijeni rezultati pokazuju da grupa dece kojoj se odlaže polazak u školu nije homogena s kontrolnom grupom polaznika u odnosu na nivo intelektualnog funkcionisanja. Pokazano je da (ne)zrelost pažnje visoko diferencira decu kojoj se odlaže polazak u školu u odnosu na redovne polaznike, kao i nedograđenost grafomotorike, dok se deca iz ove dve grupe ne razlikuju u pogledu prisustva smetnji govorne artikulacije. Zaključuje se da deca kojoj se odlaže polazak u školu imaju nezreliji aspekt kognitivnog razvoja te im odlaganjem za godinu dana treba dati priliku da, uz pomoć stručnjaka, pokušaju da kompenzuju svoje teškoće.

Ključne reči: deca, odlaganje polaska u školu, kognitivno funkcionisanje

THE RELATEDNESS OF SOME ASPECTS OF COGNITIVE FUNCTIONNING OF CHILDREN AND THE DELAY IN STARTING SCHOOL

The aim of the paper is to try to establish the differences in the maturation of the functions of attention, speech, and graph-motor capabilities of children whose school-starting was delayed, in relation to regular school-starters. The sample comprised two groups: 166 children who were delayed-starters (E) and 72 regular school-starters (C). The instruments for assessing the levels of intellectual func­tioning, graph-motor capabilities, the quality of attention and speech were used for as­sessing children. The obtained results show that the group of the delayed starters was not homogenous with the control group regarding intellectual functioning. It was revealed that (im)maturity of attention and underdevelopment of graph-motor capabilities highly differ­entiate delayed starters from children who start school regularly, while no difference was found related to eventual presence of speech articulation disorders. It can be concluded that cognitive development of delayed school-starters is slower and that they should be given another year before enrolling in the first grade of primary school, in which period they should try, helped by professionals, to compensate for their difficulties.

Keywords: children, delayed school start, cognitive functioning.

sadržaj

Bojana Crnjaković
Muzička škola, Leskovac
Dr Snežana Stojiljković
Dr Jelisaveta Todorović
Filozofski fakultet, Niš
Izvorni naučni rad
UDK-37.018.1

VASPITNI STIL RODITELJA I LOKUS KONTROLE ADOLESCENATA

Vaspitni stil podrazumeva način na koji roditelj ostvaruje vaspitne ciljeve, a temelji se na relativno postojanom emocionalnom odnosu roditelja i deteta. Osnovni problem istraživanja predstavlja ispitivanje povezanosti vaspitnih stilova roditelja i lokusa kontrole njihove dece adolescentnog uzrasta. Za procenu vaspitnih stilova korišćen je upitnik, konstruisan saglasno teorijskom modelu Zjemske. Upitnik ima pet subskala Likertovog tipa: odbacivanje, kontrola, izbegavanje, prezaštićavanje i emocionalna toplina i prihvatanje. Lokus kontrole je ispitivan skraćenom verzijom Roterovog upitnika kojim se procenjuje da li je lokus kontrole pretežno unutrašnji ili spoljašnji. Uzorak ispitanika čini 83 subjekta, učenika gimnazije, uzrasta 16-17 godina. Rezultati istraživanja pokazuju da emocionalna toplina i prihvatanje, najzastupljeniji roditeljski vaspitni stil, doprinosi formiranju unutrašnjeg lokusa kontrole i osećanja lične odgovornosti kod adolescenata. Prezaštićujući vaspitni stil roditelja povezan je sa spoljašnjim lokusom kontrole adolescenata. Kvalitativna analiza povezanosti vaspitnih stilova i pojedinih indikatora lokusa kontrole upućuje na zaključak da roditelji koje karakteriše prezaštićavanje deteta, kao i otvoreno odbacivanje i izbegavanje, ometaju razvoj unutrašnjeg lokusa kontrole kod svoje dece. Takvi roditelji doprinose formiranju pasivnog odnosa dece i njihovom stavu da nisu sami odgovorni ni za pozitivne ni za negativne događaje u sopstvenom životu.

Ključne reči: vaspitni stil roditelja, lokus kontrole, adolescenti, istraživanje

PARENTAL UPBRINGING STYLES AND LOCUS OF CONTROL IN ADOLESCENTS

The term parental upbringing style relates to the ways in which parents realize their upbringing goals, and it is based on the relatively stable emotional relationship between the parent and the child. The basic idea of our research was to investigate the relatedness of upbringing styles of parents and the locus of control of their adolescent children. To assess parental upbringing styles we devised a questionnaire according to the Maria Ziemska’s theoretical model. The questionnaire had five sub-scales of the Likert scale type for: rejection, control, avoidance, over-protection and emotional warmth and acceptance. The control locus was investigated by the use of a reduced version of the Romer questionnaire which estimates whether the control locus is predominantly internal or external. The sample comprised 83 respondents, i.e. secondary grammar school students aged 16-17. The results show that emotional warmth and acceptance, the pre­dominant parental upbringing style, contributes to the development of the internal locus and the sense of personal responsibility in adolescents. Over-protection, as another parental style, is linked with external control locus. The qualitative analysis of the relat-edness of parental upbringing styles and individual indicators of the control locus leads to a conclusion that parents who are over-protecting, as well as those who openly avoid and reject their children, hamper the development of the internal locus of control in their children. Such parents induce passive attitudes in their children and they become convicted that they are not responsible for either positive or negative events in their lives.

Keywords: parental upbringing style, control locus, adolescents, research.

 sadržaj

Dr Slađana Zuković
Dr Jovana Milutinović
Filozofski fakultet, Novi Sad
Pregledni članak
UDK-37.017

ŠKOLA U DUHU NOVOG VREMENA: OBRAZOVANJE ZA RAZLIČITOST

Obrazovanje danas predstavlja uslov i polugu ekonomskog napretka, naučno-tehnološkog  progresa,  kulturnog  razvoja  društva,  ali i individualnog razvoja. U tekstu se naglašava da fenomen globalizacije utiče na izmenu obrazovnog diskursa i strategija obrazovanja na lokalnom, nacionalnom, regionalnom i međunarodnom nivou. U izmenjenim uslovima društvenog konteksta obrazovanje ima kritičku ulogu u prihvatanju nove globalne socijalne realnosti, u demokratskom ujedinjenju sveta koje polazi od načela prava, jednakosti i pravde. Sve to implikuje potrebu razvijanja interkulturalnih kompetencija, sposobnosti komuniciranja i sarađivanja kroz različite kulture. U tekstu se ističe da obrazovanje za različitost zahteva transformaciju škole, te kritičko ispitivanje svih aspekata školovanja. Pluralističke i demokratske vrednosti treba da postanu integralni deo života same škole, pri čemu svi akteri školskog života treba da preuzmu aktivnu ulogu u preispitivanju efekata obrazovne prakse. Zaključuje se da škola treba da reflektuje kulturnu raznovrsnost društva i da na taj način pomogne učenicima da razviju znanja, veštine i stavove kako bi funkcionisali kroskulturalno.

Ključne reči: obrazovanje za različitost, interkulturalno obrazovanje, postmoderna, reforma škole.

SCHOOL AND NEW ZEITGEISS: EDUCATION FOR DIVERSITY

Today, education is a condition and a driving force for, not only, economic growth, scientific-technological progress, and cultural development of the society, but also for the development of each individual. The text emphasizes the fact that globalization affects educational discourse and requires strategy changes on local, regional, national, and international levels. In the altered conditions of the social context education has a critical role in accepting new global realities i.e. democratic unifi­cation of the world which is based on the principles of equality and justice. All this implies the necessity for developing intercultural competencies, communicative abilities of indi­viduals and cooperation across different cultures. The paper stresses the need that educa­tion for diversity requires transformation of school and critical examination of all aspects of schooling. Pluralistic and democratic values should become integral parts of school life whereas all participants in school life should take an active role in examining the effects of educational practice. The conclusion is that school should reflect cultural diversity of the society and help the students develop knowledge, skills and attitudes necessary for cross-cultural functioning.

Keywords: education for diversity, intercultural education, post-modern school reform.

 sadržaj

Dr Zorica Tomić
Filološki fakultet, Beograd
UDK- 316.774
Pregledni članak

UTICAJ MEDIJA I VASPITANJE ZA DIJALOG

Pojam dijaloga jedna je od osnovnih kategorija ljudske komunikacije. Kao model opštenja koji pretpostavlja susret dva bića, dva iskustvena polja i dva sveta, dijalog prezentovan u medijima, upriličen za javnu scenu, predstavlja zanimljiv kulturološki i komunikološki fenomen, najpre zato što medijski oblikovan postaje vid posredovane, a time i kalkulisane komunikacije.Za razliku od dijaloga koji je predstavljao temelj najpre antičkog, a potom i renesansnog poimanja plemenitog opštenja orjentisanog ka zajedničkom stizanju do istine, dijalog u medijima pervertira koncept zajedništva u spektakularizovan vid nepomirljivog suparništva. Polazeći od klasičnih teorija medija, ovaj rad ispituje značenje medijski artikulisane dijaloške forme komunikacije iz perspektive Burdijeove kritike. U radu se ukazuje na značaj dijaloga kao modela komunikacije koji predstavlja temelj vaspitanja za demokratiju. Apartno od izrazito negativnog uticaja medija, upravo školski pedagoško-obrazovni sistem predstavlja temelj na kojem je operacionalizovanje ove strategije poželjno i mogućno.

Ključne reči: dijalog, komunikacija, mediji, demokratija, vaspitanje

INFLUENCE OF THE MEDIA AND EDUCATING FOR DIALOGUE

The notion of dialogue is one of fundamental categories of human communication. As a communicative model that presupposes interaction between two human beings, two experiential fields and two worlds, the dialogue pre­sented in the media and preconditioned for public scene, is an interesting cultural and a communicative phenomenon, primarily because having been preconditioned for the media it becomes a form of indirect and pre-calculated communication. In difference to the dia­logue which, in the Antique world firstly, and Renaissance later, was the foundation of the idea of noble communication oriented towards mutual search for truth, modern media dialogue perverts the concept of mutuality into a spectacle-like form of irreconcilable ri­valry. Starting from the classic media theories, the paper researches the meaning of the media-dialogue form of communication accepting the perspective of Burdieu’s theory. The paper stresses the importance of the dialogue as a model of communication that should be posited in the foundations of education for democracy. It is the educational system which should provide the basis for making this communicative strategy operatively desirable and possible while confronting the extremely and evidently negative influence of the media.

Keywords: dialogue, communication, media, democracy, education.

sadržaj

Dr Snežana Bojović
Dr Dragica Trivić
Mr Biljana Tomašević
Hemijski fakultet, Beograd
Pregledni članak
UDK-37.014(372.1)

RAZVOJ GIMNAZIJSKIH PROGRAMA HEMIJE U SRBIJI U 19. I 20. VEKU

Hemija se kao samostalan predmet predaje od 1874. godine. U tadašnjim uputstvima školama naglašeno je da se hemija predaje s eksperimentima. U cilju učenja hemije u programu iz 1927. godine istaknut je eksperimentalni pristup. Metodička uputstva koja su usledila isticala su princip samoradnje učenika, potrebe da učenici aktivnim i samostalnim radom i razmišljanjem stiču dalja znanja, razvijaju perceptivne i manuelne sposobnosti, logičko mišljenje. Programi iz 1945. i 1947. navode da se zahvaljujući izvođenju eksperimenata stiču dublja, trajnija i kvalitetnija znanja i umenja i da posmatranje, eksperimentisanje i logičko rasuđivanje, kao osnovne induktivne metode, treba najviše da budu zastupljene u nastavi. Takođe, da učenici treba da steknu i izvesnu ručnu veštinu. Programi usmerenog obrazovanja definisali su osim cilja (...proširivanje znanja iz hemije treba da doprinese formiranju dijalektičko-materijalističkog pogleda na svet) i zadatke, operativne zadatke, demonstracione oglede, praktične vežbe, dodatnu nastavu i slobodne aktivnosti (takmičenja, dodatna predavanja, kružoci, kvizovi, diskusije...). Poslednjih 17 godina nastavni programi hemije za gimnaziju nisu unapređivani i veoma se razlikuju po strukturi i sadržaju od savremenih programa hemije za ovaj tip srednje škole u svetu.

Ključne reči: nastavni plan i program, ciljevi učenja hemije, metodička uputstva

THE DEVELOPMENT OF GRAMMAR SCHOOL CHEMISTRY CURRICULA IN SERBIA IN THE NINETEENTH AND TWENTIETH CENTURIES

As a separate school subject Chemistry has been taught in Serbia since 1874. In the then valid Instructions to Schools it was stressed that chem­istry should be taught by the use of experiments. The curricular aims from 1927 also stress experimental approach. The accompanying methodological instructions insisted on students’ active involvement, and stressed the need for students to develop their perceptive and manual skills and analytical thinking, and acquire knowledge through ac­tive, independent work and thinking. The programmes from 1945 and 1947 state that, by performing experiments, students gain deeper, long-lasting knowledge and skills, and that experimenting and logical reasoning, as basic inductive methods, should predominantly be applied in teaching. Also, students were expected to acquire certain ‘’handling skills’’. In the period of work-directed education the curricula defined (besides the aim that ...extend­ing the knowledge of chemistry should enhance the formation of dialectically materialistic worldview among students) also the tasks, operational tasks, demonstrational experiments, practical exercises, additional classes and free time activities (contests, additional lec­tures, special interest circles, quizzes, discussions ...). During the last seventeen years of the twentieth century grammar school Chemistry curricula were not further developed and they differed much both in structure and contents from currently used curricula for the same type of secondary school in the world.

Keywords:  curriculum,  the  aims  of  studying  chemistry,  methodological instructions.

sadržaj

Dr Emina Kopas-Vukašinović
Institut za pedagoška istraživanja, Beograd
Pregledni članak
UDK-372.3(497.11)

PROGRAMI PREDŠKOLSKOG VASPITANJA I OBRAZOVANJA U SRBIJI, U PERIODU OD 1969. DO 1995. GODINE

U periodu od 1969. do 1995. godine na svim obrazovnim nivoima se dešavaju sistemske promene. Predškolsko vaspitanje je delom integrisano u sistem vaspitanja i obrazovanja time što su razvijeni različiti vaspitni programi u funkciji pripreme dece za polazak u školu. Utvrđen je cilj da je neophodno svu decu starijeg predškolskog uzrasta obuhvatiti predškolskim vaspitanjem. Time bi se vremenom znatno smanjile posledice socijalnih razlika s kojima deca polaze u školu, a zatim stvorili uslovi za njihovo ravnopravno dalje napredovanje u sistemu obrazovanja. Međutim, zbog aktuelne ekonomske krize, realizacija pomenutog cilja je usporena. Ovaj period je obeležen pokušajima objedinjavanja srbijanskog i vojvođanskog programa. U radu je dat prikaz ne samo ovih, nego i drugih tada aktuelnih programa, prema kojima je organizovan vaspitno-obrazovni rad sa decom predškolskog uzrasta.

Ključne reči: predškolsko vaspitanje, dečiji vrtić, predškolski programi, aktivnosti dece.

PRESCHOOL EDUCATIONAL PROGRAMMES IN SERBIA IN THE PERIOD FROM 1969 TO 1995

In the period 1969 – 1995 systemic changes were made at all educational levels. Preschool education got to be partly integrated in the education sys­tem mainly by the development of the variety of programmes for preparing children for starting school. Established was the aim that all children of senior preschool age should be included in preschool education. The idea was that it would eventually lead to considerable reduction of the consequences of social differences with which children start schooling, and would enable subsequent development of equal conditions for stu­dents’ further progress in the educational system. However, due to current economic crisis, the realization of the project has been slowed down. Attempts to unify the programmes of inner Serbia and those of Autonomous Province of Vojvodina also mark this period. Pre­sented in this paper are not only these, but also some other programmes that were in use in the examined period in educational work with children of preschool age.

Keywords: preschool education, kindergarten, preschool programmes, activities of children.

sadržaj

Mr Marinko Lolić
Institut za filozofiju i društvenu teoriju, Beograd
UDK-371.015

PEDAGOŠKA I NAUČNA DELATNOST LJUBICE RADULAŠKI
LJubica Radulaški

Sabrane pedagoške studije
Filozofski fakultet
Pravoslavni bogoslovski fakultet u Beogradu, 2008

Pre nešto više od godinu dana napustila nas je Ljubica Radulaški, dugogodišnji predavač istorije pedagoških teorija na katedri za pedagogiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.
LJubica Radulaški rođena je 1939. godine u bačkom mestu Mol. Osnovnu školu završila je u mestu rođenja, a diplomu učiteljske škole stekla je u Somboru 1959. godine. Diplomirala je na grupi za pedagogiju Filozofskog fakulteta u Beogradu 1964. godine. Radila je u Institutu za savremenu istoriju, a 1970 izabrana je za asistenta za predmet Istorija pedagogije na Filozofskom fakultetu u Beogradu.
Magistarski rad Osnovne pedagoške ideje u shvatanjima Vojislava Mladenovića odbranila je na Filozofskom fakultetu u Beogradu 1981. godine.
Učestvovala je u radu više stručnih skupova i simpozijuma posve će-nih pedagoškoj biblioteci Budućnost, Vićentiju Rakiću, Filipu Fili-po viću i porodičnom vaspitanju. Dala je značajan doprinos u radu kongresa pedagoga Srbije i Jugoslavije i u radu Tribine Pedagoškog muzeja u Beogradu povodom obeležavanja jubileja Dositeja Obradovića, Vojislava Bakića, Dragutina Prokića, Miloša Jankovića, Vojislava Mladenovića, Žan-Žaka Rusoa i drugih domaćih i stranih teoretičara pedagoške misli. Učestvovala je u radu Pedagoškog društva Srbije, bila je član Saveta pedagoškog muzeja u Beogradu, član Saveta Filozofskog fakulteta u Beogradu i delegat Fakulteta u Skupštini univerziteta. M. Lolić
Na Filozofskom fakultetu u Beogradu organizovala je nastavu za opštu i nacionalnu istoriju pedagogije, kao i za istoriju andragoških ideja.
Zahvaljujući velikom angažmanu prijatelja i poštovalaca LJubice Radulaški, na godišnjicu njene smrti u izdanju Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u Beogradu pojavile su se njene Sabrane pedagoške studije. To je, u našoj sredini redak, divan gest velike prijateljske pažnje i istinski znak kolegijalnog uvažavanja naučne i pedagoške delatnosti naše autorke. Izdavanje Sabranih pedagoških studija LJubice Radulaški urađeno je s velikom ljubavlju i pažnjom i ima za cilj da omogući najširoj naučnoj javnosti da u celini kritički sagleda ne samo njen spisateljski rad, već i da na osnovu relevantnih dokumenata kritički valorizuje i njenu pedagošku delatnost na katedri za pedagogiju. Stoga je u ovoj knjizi, pored naučnih radova i bibliografije LJubice Radulaški štampan i spisak svih tema diplomskih radova koji su rađeni i odbranjeni pod njenim rukovodstvom.

sadržaj

Dr Jasmina Šefer
Institut za pedagoška istraživanja, Beograd
Prikaz
UDK-371.230

POVRATAK ENTUZIJAZMA: TEMATSKI OBELEŽEN DAN OSNOVNE ŠKOLE “14 OKTOBAR” U BARIČU

Prilazeći školi ne vidi se ništa specijalno, zidovi improvizovano ofarbani (verovatno su to učinili učenici), okolina još neuređena, drugim rečima, nedostatak sredstava na svakom koraku. Ali u školi vri, puna je dece, nastavnika i roditelja, kao nekad za Dan škole.
Danas se u mnogim školama osveti kolač i održi mala priredba za posebne goste. U školu dođu učenici izvođači priredbe i još poneko. Roditelji dolaze sporadično, ako su posebno pozvani. Dan škole nije slobodan dan da bi se sedelo kod kuće, već dan okupljanja svih aktera u školi i razvijanja zajedničkog, takozvanog kolektivnog, osećanja i pripadanja. Ali vreme leti, pa što bi bilo važno da nekome uopšte pripadamo kad imamo virtuelnu stvarnost koja nas udaljavajući čini “srećnim”? Pošto nikome ne pripadamo, disciplinovani nismo, škola kao da postaje poprište dosade, sukoba, agresije i usamljenosti, dok vaspitni rad u isto vreme prestaje da bude prioritetni cilj obrazovanja. Šta bi rekle naše stare razredne starešine, one koje su bile upućene u naš život i u njemu učestvovale? Dobro, nisu svi. I onda smo se bunili i hteli više od njih, ali bio je poneki Dan škole, ili ekskurzija, ili izlet, gde smo jedni drugima ipak mogli videti više od profesionalnog lica. Šta bi rekli profesori u inostranstvu koji takođe insistiraju na slobodnim aktivnostima učenika i školskim takmičenjima, pomažući time stvaranje kohezivne školske zajednice i saradnje na projektima?
Uplašeni smo jer u našim školama ima sve manje ljubavi. To je, čak, prestalo da smeta i nastavnicima i deci. Kada ne komuniciramo jedni s drugima, niti zajednički nešto doživljavamo, kako ćemo razvijati, na primer, potrebu da komuniciramo s ljudima koji su različiti i daleko od nas. Kako znati smisao ljudskih prava, na primer, ako se ne vaspitavamo da budemo humani, pre svega jedni prema drugima, a potom iskreno zainteresovani za ljude koji žive širom sveta.

sadržaj

Mr Dušica Malinić              
Institut za pedagoška istraživanja, Beograd UDK-37.036

MUZIČKI TALENAT I USPEŠNOST
Blanka Bogunović
Institut za pedagoška istraživanja, Beograd Beograd, 2008, 360 strana

Visok nivo profesionalne kompetentnosti dr Blanke Bogunović u oblasti psihologije i muzike rezultirao je objavljivanjem monografije Muzički talenat i uspešnost u izdanju Instituta za pedagoška istraživanja iz Beograda. Monografija se bavi psihološkim svojstvima učenika muzike, njihovom porodičnom sredinom i karakteristikama nastavnika u okvirima specijalizovanog obrazovanja muzički talentovane dece. NJihov doprinos je sagledavan pojedinačno, objedinjeno i interaktivno u nameri da se utvrde sklopovi uticaja koji bi mogli da objasne proces razvoja muzičkog talenta i dostizanja visoke muzičke uspešnosti.
Monografija je podeljena u tri tematske celine. Muzička uspešnost, Činioci muzičke uspešnosti učenika i Integrativna razmatranja činilaca uspešnosti. Sadrži šest poglavlja u kojima su na iscrpan način izložena pitanja koja se bave evaluacijom postignuća u muzičkom školovanju, kao i značajem saradnje relevantnih učesnika procesa muzičkog obrazovanja (učenika, porodice i nastavnika) na dva referentna uzrasta: osnovnoškolskom i srednjoškolskom. Svako poglavlje odlikuje sistematičnost u pristupu, preciznost i jasnost u izlaganju, pa se tako čitalac najpre upoznaje sa teorijskim koncepcijama i nalazima reprezentativnih stranih istraživanja, potom sa nalazima istraživanja u našoj sredini i, na kraju, s istraživačkim nalazima samog autora. Na kraju knjige dat je veliki broj bibliografskih jedinica koje posebno zainteresovane čitaoce upućuju na relevantne naučne izvore iz oblasti psihologije i muzike.

sadržaj

ostali brojevi časopisa...
narudžbenica za časopis (za ustanove) ...